تـعاريـف

پرسشنامه ده

درموقع سرشماري مامورين سرشمار دستور داشتند علاوه بر پرسشنامه نفوس پرسشنامه ديگري براي دهات برماخذ پاسخهائيكه كدخدا و درغياب او ريش سفيدان محل ميدادند تكميل نمايند. اين پرسشنامه حاوي سئوالاتي راجع به مشخصات كلي ده بشرح زيربود.

شوراي ده

شوراي ده مطابق قانون مصوب ششم مرداد 1335 عبارت از هيئتي است كه بمنظور بهبود امور اجتماعي و عمراني دهات از ميان اهالي ده انتخاب ميشوند.

مدارس ده

مدارس ده دولتي و يا ملي هستندكه درصورت اول بوسيله وزارت فرهنگ و درصورت دوم توسط مردم اداره ميشود.

درمانگاه ده يا تاسيسات بهداشتي

درمانگاه يا تاسيسات بهداشتي ده در ساختمان (يا ساختمانها) يا اطاقي قرارگرفته و بوسيله يك يا چند پزشگ يا پزشگيار ـ پرستار يا ماما براي درمان بيماران ويا عمليات مقدماتي درماني بيماران و يا مجروحين تاسيس شده. اين تاسيسات رايگان يا پولي در دسترس عموم قرار دارد.

حمام عمومي

حمام عمومي عبارت از محلي است كه بمنظور استحمام عموم ساخته شده.

مسجد

مسجدساختمان يا اطاقي است كه فقط براي اداي نماز و سايرمراسم مذهبي اختصاص دارد.

راديو

دستگاههاي گيرنده اخبار و برنامههاي مذهبي ـ فرهنگي و تفريحي است كه تعدادي از آن درتاريخ سرشماري در دهات مورد استفاده بوده است.

خالصه جات

خالصه اراضي داير يا بايري است كه دولت مالك آن شناخته ميشود و ازآن بهرهبرداري ميكند.

املاك موقوفه

املاك موقوفه عبارت از ملك شخصي است كه بنابر درخواست صاحب ملك يا قانون در دسترس استفاده عمومي يا مصارف خاص قرار داده شده است.

زمينهاي متعلق بمالكين كشاورز

اين تعريف شامل املاك متعلق باشخاصي است كه بيش از نيمي از سال را در ده ساكنند يا كار ميكنند يا اينكه هم ساكنند و هم كار ميكنند.

زمينهاي متعلق بمالكين غيرمقيم (اربابي)

اين تعريف شامل املاك متعلق بمالكيني است كه بيش از نيمي از سال را نه ساكن ده هستند و نه در ده كار ميكنند.

املاك موسسات غيردولتي

اين تعريف شامل املاك متعلق به موسسات غيردولتي است مانندشركتها ـ موسسات تعاوني ـ انجمنها.

ميانه

ميانه يكي ازسه سنجش آماري است كه اعداد وابسته بيك موضوع آماري را از نظر شمارش بدو نيم مساوي تقسيم مينمايد و خود در مركزاين تساوي قرارميگيرد با اينترتيب ميانه سني 7/21 سال درشهرتهران جمعيت را بدو نيم مساوي تقسيم مينمايد بطوريكه 756041 نفر از آنها درگروههاي سني بالاتر از 7/21 و 75604 نفر در گروههاي سني پائين تر از 7/21 قرار ميگيرند.

درشهر تهران ميانه سالهاي تحصيلي 5/6 است يعني نيمي ازكساني كه داراي مدرك رسمي تحصيلي هستند (214459 نفر) تحصيلاتشان بالاتر از5/6 و نيمي ديگر(214459نفر) تحصيلاتشان پائينتر از 5/6 است.

ميانه تعداد نفرات خانوار 1/4 است باين معني كه نيمي از كل خانوارهاي شهر تهران (166719خانوار) نفراتشان بيش از1/ 4 نفر و نيم ديگر (166719خانوار) نفراتشان كمتراز1/4 نفر است.

ميانگين (حدمتوسط) كه غيرازميانه ويكي ديگر ازسه سنجش آماري است عبارت است از تقسيم جمع كل يك گروه عددي برتعداد دستجات آن گروه و بنابراين نبايد هيچگاه رقم شاخص ميانه را با رقم شاخص ميانگين (حد متوسط) اشتباه كرد.

سن

طبقهبندي سن براساس سن شخص درموقع سرشماري قراردارد كه درپاسخ بسئوال (چندسال داريد) تعيين گشته است. درموارديكه پاسخ دهنده قادر بدادن پاسخ نبود مامور سرشمار دستور داشت سن او را برحسب ظواهرحال تخمين زند.

زناشوئي

طبقهبندي وضع زناشوئي مربوط به وضع زناشوئي درموقع سرشماري است كه بچهار دسته تقسيم شده است :

داراي همسر ـ بيهمسر دراثر فوت ـ طلاق واقع شده و هرگز ازدواج نكرده.

سواد

درطبقهبندي سواد تقسيمات زير رعايت شده :

الف ـ كسانيكه بيكي از زبانهاي ميتوانند بخوانند و بنويسند بتفكيك آنهائيكه تحصيلات رسمي دارند يا ندارند.

ب ـ كسانيكه فقط ميتوانند بخوانند.

ج ـ كسانيكه نميتوانند بخوانند و بنويسند.

باسواد دراين نشريه شامل قسمت اول طبقهبندي بالا است.

تحصيلات

آخرين مدرك تحصيلي عبارت است ازگواهينامهايكه براي بپايان رساندن آخرين سال مدرسه ابتدائي متوسطه يا دانشكده داده شده يا اجازهنامهايكه شخص را قادرميسازد كه تحصيلات خود را دركلاس بالاترادامه دهد باين طريق اگرمحصلي درسالپنجم متوسطه شركت كرده ولي در امتحانات مربوطه مردود شده باشد جزء آنهائيكه سال چهارم را تكميل كردهاند طبقهبندي ميشود. همچنين يك محصل 12 ساله كه در تاريخ سرشماري درسال ششم ابتدائي بوده جزو افرادي محسوب شده است كه سال پنجم دبستان را بهپايان رساندهاند.

طبقهبندي مدارس ابتدائي يامتوسطه براساس طبقهبندي رسمي دولتي قرار دارد. اشخاصيكه تحصيلات قديمي دارند ياتحت نظر معلم خصوصي يا درمدارس غيررسمي تحصيل نمودهاند باضافه كسانيكه اصلا تحصيل نكردهاند جزو دسته «مدرك تحصيلي رسمي ندارند يا درجه تحصيلي خود را اظهار نكردهاند» طبقهبندي شدهاند.

مذهب

طبقهبندي مذهب براساس سئوال «چه مذهبي داريد» بعمل آمده است.

شهرستان محل تولد

افراديكه در حوزه سرشماري تهران زندگي ميكردند ولي درساير شهرستانها متولد شده بودند برحسب شهرستان محل تولد خود طبقهبندي شدهاند تا معلوم باشد چه تعداد از جمعيت حوزه سرشماري متولد شهرستانهاي مجاور حوزه سرشماري و چه تعداد متولد شهرستانهاي غيرمجاور ميباشند. حوزههاي سرشماري مجاور عبارتند از : حوزههاي سرشماري قم ـ ساوه ـ كرج ـ آمل ـ دماوند و سمنان.

كشور محل تولد

متولدين خارج از كشور برحسب كشورهاي زير طبقهبندي شدهاند :

آلمان ـ افغانستان ـ امريكاـ انگلستان ـ ايتاليا ـ پاكستان ـ تركيه ـ چكسلواكي ـ روسيه (اتحاد جماهيرشوروي)ـ سوئدـ سوئيس ـ سوريه ـ عراق ـ عربستانسعودي ـ فرانسه ـ لبنان ـ لهستان ـ مصرـ هندوستان ـ يونان.

متولدين دركشورهاي ديگرتحت عنوان «متولدين درساير كشورها» نشان داده شده.

وضع فعاليت اقتصادي

مقصود از فعاليت اقتصادي فعاليتي است كه بهرهاي براي اجتماع ازآن حاصل شود و پاسخهائي كه از افراد ده ساله ببالا بسئوال «شغل فعلي شما چيست؟» تحصيل شده طبقهبندي فعاليتهاي اقتصادي را نشان ميدهد.

افراد فعال از نظر اقتصادي از دو دسته تشكيل ميشوند دستهايكه شاغل بكارهاي اقتصادي هستند و دستهايكه قادر بانجام كارهاي مفيد از نظر اقتصادي هستند ولي درجستجوي كار ميباشند.

بانوان خانهدار محصلين و امثالهم در دسته غيرفعال (از نظر اقتصادي) طبقهبندي شدهاند زيرا فعاليت اين افراد تاثير مستقيمي در وضع اقتصادي ندارد.

شغل

طبقهبندي مشاغل بـراساس طبقهبندي قراردادي بينالمللي مشاغل (I.L.O.) تنظيم گرديـده و شامل نـه گروه اصـلي و پنجـاه و دو دسـته فـرعي مشاغل ميباشند.

منظور از خدمات ارتشي خدمات ثابت ارتشي است.

مشاغل مربوط بامور خدمات (سرويسها) شامل فعاليتهائي است كه بمنظور حفاظت و حراست مال و جان و همچنين انجام خدمات شخصي نسبت بفرد يا گروهي از افراد انجام ميشود.

خدمات شخصي شامل مشاغلي مانند خدمتگزاري در خانهها و در دستگاههاي اداري و در مهمانخانهها ميباشد از قبيل شغل كلفتي ـ نوكري ـ پيشخدمتي ـ آشپزي ـ سرايداري و امثال آنها. شاغلين امور خدمات (سرويسها) ممكن است در خدمت دولت يا غيردولت باشند.

صنعت

طبقهبندي صنايع براساس طبقهبندي قراردادي بينالمللي مشاغل (I.L.O.) تنظيم گرديده است و شامل 9 رشته اصلي و 40 دسته فـرعي صنـايع ميباشد.

وضع شغل

وضع شغل بر اساس رابطه شغل پاسخ دهنده باكارگران زيردست يا سرپرست به چند طبقه تفكيك شده كه عبارتند از: كارفرماـ كاركنانيكه براي خودكار ميكنند ـ مستخدمين دولت ـ مزدبگيران ـ كاركنان خانوادگي بدون مزد.

كارفرما كسي است كه كار خود را شخصا اداره ميكند و يك يا چند نفر را بغير ازكارآموزان بدون مزد در استخدام دارد.

شركائيكه يك مؤسسه انتفاعي را اداره ميكنند و درضمن كاركناني دراستخدام دارند جزو(كارفرمايان) طبقهبندي شدهاند.

كاركنانيكه براي خود كار ميكنند عبارتند از كساني كه شغل خود را شخصا اداره كرده و كارگري در استخدام ندارند يا از كارگران خانوادگي و كارآموزان بدون مزد در كار خود استفاده مينمايند.

كارمند دولت كسي است كه براي يكي از ادارات دولتي كار ميكند و شامل افراد حقوق بگير اعم ازكشوري و لشگري ميباشد.

مزدبگير عبارتست از كسيكه برايكارفرماي مستقل كار كند و در مقابل اجرتي بصورت نقدي ـ جنسي ـ حقوق ماهيانه ـ كميسيون ـ انعام يا مزد برحسب مقدار كار انجام شده دريافت نمايد.

كاركنان خانوادگي كساني هستندكه براي يكي از اعضاي خانوارخود بدون دريافت مزد كار ميكنند و درعوض مسكن يا غذا يا پاداشهاي نقدي دريافت ميدارند.

خانوار

خانوار بطوريكه در فن سرشماري تعريف شده عبارت است از كليه افراديكه قطع نظر از بستگي آنها با رئيس خانوار در يك واحد مسكوني زندگي ميكنند بدينترتيب خانوار شامل رئيس خانوار ـ همسر او ـ فرزندان ـ والدين يا ساير خويشاوند يا هر مهمان يا خدمتكاري ميشود كه در يك واحد مسكوني با آن خانوار زندگي كنند.

واحدمسكوني عبارت از مكاني است كه بوسيله يك خانوار براي زندگي كردن مورد استفاده قرار ميگيرد و ممكن است خانه يا آپارتمان يا چادر يا يكي از انواع ديگر ساختمان باشد. اشخاصيكه در بيمارستانها ـ زندانها ـ مدارس ـ پرورشگاه يتيمان ـ هتلها ـ موسسات ـ قرارگاهها و ساير واحدهاي مسكوني عمومي بسر ميبرند جزء طبقهبندي خانوار محسوب شدهاند.

صنايع خانگي

درموارديكه كالائي در منزل بمنظور فروش يا استفاده بطور مرتب ساخته ميشده خانوار مربوطه در طبقهبندي خانوارهائيكه داراي صنايع خانگي بودند محسوب گرديده. براي ساختن اين كالاها مزدي بهيچيك از اعضاي خانوار پرداخت نميشود. صنايع خانگي كه بطور مشخص تفكيك شده عبارت از قالي ـ گليم ـ زيلو و جاجيمبافي ـ نمدمالي ـ ريسندگي و بافندگي ـ بعمل آوردن ابريشم ـ پنبه پاككني و غيره بود.

خانوارهائيكه در بيش ازيك صنعت مشغولند برحسب هريك ازصنايع مربوطه طبقهبندي شدهاند.

نوع ساختمان

نوع ساختمان واحدهاي مسكوني برحسب مصالح عمدهايكه درآن بكار رفته بود بوسيله سرشمار مشخص گرديد. طبقهبنديهاي بكار رفته عبارت است از تمام آجر ـ تمام خشت ـ آجر و خشت ـ گل ـ چوب ـ سنگ ـ چادر ـ حصير و مصالح ديگر ـ درساختمانهائيكه مصالح بطور مختلط بكار رفته، طبقهبندي واحدهاي مسكوني برحسب مصالحي است كه در ساختمان بيشتر مصرف داشته.

وضع تصرف

وضع تصرف براساس تصرف ساكنين هر واحد مسكوني در موقع سرشماري تعيين گرديده. طبقهبندي وضع تصرف عبارت ازملكي ـ اجارهاي و غيرملكي مجاني است.

طبقه اجارهاي شامل واحدهائيست كه ساكنين آن مالك منزل نبوده و براي استفاده ازآن مبلغي نقدا يا جنسا بطور منظم ميپردازند و طبقه غيرملكي مجاني شامل واحدهائيست كه ساكنين آن نه مالك مسكن هستند و نه دربرابر استفاده از آن وجه نقد يا جنس ميپردازند.